Diễn giải hình ảnh tim mạch ở vận động viên “già dặn” (trung niên/cao tuổi)

Nội dung:

Phelan DM, Claessen G, Eijsvogels TMH, et al. Cardiovascular imaging considerations for masters-aged athletes. JACC Cardiovasc Imaging. 2025;Epub ahead of print.

Bài tổng quan của chuyên gia (Expert review) —nhấn mạnh bối cảnh chẩn đoán phân biệt giữa tái cấu trúc sinh lý do luyện tập và bệnh lý.

Những nội dung chính:

• Vận động viên “già dặn” “masters” (≥ 35 tuổi) có những thích nghi tim mạch đặc thù so với vận động viên trẻ, bao gồm giãn nhĩ rõ và tái cấu trúc thất, phản ánh tác động tích lũy của luyện tập cường độ cao kéo dài.
• Thách thức lớn trong thực hành là phân biệt giữa: Thay đổi sinh lý do luyện tập, quá trình lão hóa tự nhiên, và bệnh tim mạch thực sự (như xơ hóa cơ tim, xơ vữa mạch vành, rối loạn nhịp).
• Hình ảnh tim mạch đa phương thức (siêu âm tim, CT tim, cộng hưởng từ tim) có vai trò quan trọng trong phân tầng nguy cơ, nhưng cần diễn giải thận trọng, tránh chẩn đoán quá mức và can thiệp không cần thiết.
• Ở vận động viên masters không triệu chứng, lợi ích của sàng lọc sớm bằng hình ảnh cần được cân nhắc với nguy cơ chẩn đoán quá mức bệnh tật (overdiagnosis). Đặc biệt:
  • Điểm vôi hóa động mạch vành (CAC) có thể cao do luyện tập cường độ cao kéo dài, nhưng giá trị tiên lượng của CAC ở nhóm này chưa được xác lập rõ như ở dân số chung.
  • CT mạch vành không được khuyến cáo sử dụng thường quy cho dự phòng tiên phát ở vận động viên masters không triệu chứng; chỉ nên cân nhắc ở người nguy cơ cao (nhiều yếu tố nguy cơ, tiền sử gia đình).
• Ở vận động viên masters có triệu chứng (đau ngực, không dung nạp gắng sức, giảm thành tích luyện tập), cần tuân thủ các khuyến cáo hiện hành của Mỹ/Châu Âu trong đánh giá đau ngực:
  • CT mạch vành đóng vai trò then chốt khi nghi ngờ bệnh động mạch vành.
  • Triệu chứng ở vận động viên lớn tuổi thường không điển hình: có thể chỉ là cảm giác “xuống phong độ”, giảm tốc độ hay thành tích tập luyện, những biểu hiện này không loại trừ bệnh tim mạch dù người bệnh vẫn có thể vận động ở mức cao.

Bài tổng quan nhấn mạnh rằng thể lực tim phổi cao có tác dụng bảo vệ tim mạch, nhưng không loại trừ hoàn toàn nguy cơ hình thành yếu tố nguy cơ hay bệnh tim mạch theo thời gian.

Các tác giả kêu gọi nhiều chuyên ngành cùng tham gia chăm sóc vận động viên già dặn (masters), không chỉ bác sĩ tim thể thao mà cả: tim mạch dự phòng, điện sinh lý, tim mạch can thiệp.

So sánh hình ảnh học theo thời gian ở cùng một cá thể (so với các kết quả trước đó) là chìa khóa để đánh giá ý nghĩa lâm sàng: các bất thường ổn định nhiều năm thường ít ý nghĩa, trong khi thay đổi mới xuất hiện hoặc tiến triển nhẹ có thể rất giá trị chẩn đoán.

Mục tiêu cuối cùng là tối ưu chăm sóc tim mạch, giúp vận động viên masters tập luyện và thi đấu an toàn, lâu dài, thay vì hạn chế hoạt động không cần thiết.