BẢN TIN DÒNG CHẢY TIM MẠCH SỐ 61

Nhiệt độ môi trường không tối ưu và sức khỏe tim mạch

Tóm tắt tuyên bố khoa học của Hội Tim mạch Mỹ (American Heart Association – AHA), đăng trên tạp chí Circulation năm 2026, tập 153, trang e1130–e1150.

Khái quát và thông điệp chính

Tuyên bố khoa học năm 2026 của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) xác định nhiệt độ môi trường không tối ưu là yếu tố nguy cơ tim mạch cần được quan tâm trong thực hành và y tế công cộng. Phơi nhiễm ngắn hạn với nóng hoặc lạnh liên quan đến tăng nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim mất bù, rối loạn nhịp và đột tử. Nguy cơ phụ thuộc đồng thời vào mức độ phơi nhiễm, tính nhạy cảm sinh học và khả năng thích ứng; vì vậy, dự phòng phải kết hợp chăm sóc cá nhân với can thiệp cộng đồng và hệ thống y tế.

Đánh giá phơi nhiễm và bằng chứng dịch tễ

Quan hệ giữa nhiệt độ và nguy cơ thường có dạng chữ U hoặc J, với nguy cơ thấp nhất tại nhiệt độ tối ưu đặc trưng cho từng địa phương. Không có một ngưỡng an toàn chung cho mọi quần thể. Tác động có thể xuất hiện ngay hoặc kéo dài nhiều ngày đến nhiều tuần sau phơi nhiễm. Cần xem xét nhiệt độ tối đa, tối thiểu, trung bình, biên độ nhiệt trong ngày và biến thiên giữa các ngày; đồng thời tính đến độ ẩm, gió và bức xạ nhiệt. Nhiệt độ ngoài trời không phản ánh đầy đủ phơi nhiễm cá nhân trong nhà.

Bảng tổng hợp của tuyên bố ghi nhận lạnh cực đoan liên quan đến tăng khoảng 33% tử vong do bệnh tim thiếu máu cục bộ, 32% do đột quỵ và 37% do suy tim so với nhiệt độ có tử vong thấp nhất tại địa phương. Đây là các ước tính tương đối từ nghiên cứu quần thể, không phải mức tăng nguy cơ tuyệt đối cho từng bệnh nhân.

Liên quan giữa nhiệt độ môi trường không tối ưu và và sức khoẻ tim mạch

Cơ chế tác động lên tim mạch

Lạnh gây co mạch ngoại vi, tăng sức cản mạch hệ thống, huyết áp và hậu gánh; run và tăng trương lực cơ làm tăng nhu cầu ôxy. Nóng gây giãn mạch ngoại vi, tăng nhịp tim và nhu cầu cung lượng tim; đổ mồ hôi dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải và cô đặc máu. Cả hai có thể hoạt hóa thần kinh giao cảm, làm rối loạn chức năng nội mô và cân bằng cung–cầu ôxy cơ tim. Viêm và tăng khả năng hình thành huyết khối có thể thúc đẩy biến cố do mảng xơ vữa. Các cơ chế này góp phần gây thiếu máu cục bộ cơ tim, suy tim nặng lên và rối loạn nhịp.

Cơ chế ảnh hưởng của nhiệt độ không tối ưu tới sức khoẻ tim mạch

Nhóm dễ bị tổn thương

Người cao tuổi, trẻ nhũ nhi, phụ nữ mang thai, người có bệnh tim mạch hoặc nhiều bệnh đồng mắc là các nhóm cần ưu tiên. Đái tháo đường, nhất là khi có biến chứng thần kinh hoặc thận, có thể làm giảm khả năng điều nhiệt. Người lao động ngoài trời, làm việc gần nguồn nhiệt và vận động viên chịu thêm gánh nặng do gắng sức. Nghèo đói, nhà ở kém chất lượng, thiếu điều hòa hoặc sưởi ấm, vô gia cư và hạn chế tiếp cận y tế làm gia tăng nguy cơ. Ô nhiễm không khí có thể tương tác với nhiệt độ bất lợi, khuếch đại tác hại tim mạch.

Hàm ý thực hành và dự phòng

Bác sĩ cần đánh giá điều kiện sống, nghề nghiệp và khả năng tiếp cận nơi làm mát hoặc sưởi ấm; tư vấn theo dự báo thời tiết và nguy cơ cá nhân. Cần duy trì kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu; hạn chế gắng sức khi nhiệt độ cực đoan và theo dõi triệu chứng khi chuyển mùa. Trong rét, sử dụng nguồn sưởi an toàn, mặc quần áo ấm, khô và nhận biết hạ thân nhiệt. Trong nóng, tiếp cận điều hòa và các biện pháp làm mát thích hợp có vai trò bảo vệ. Hiệu quả của quạt phụ thuộc nhiệt độ và độ ẩm; trong môi trường rất nóng, khô, quạt có thể tăng gánh nặng tim. Một số thuốc ảnh hưởng điều nhiệt hoặc thể tích tuần hoàn; tuyên bố nhấn mạnh còn thiếu hướng dẫn về điều chỉnh thuốc theo phơi nhiễm nhiệt.

Can thiệp hệ thống và ưu tiên nghiên cứu

Cộng đồng cần cảnh báo sớm, điểm tránh nóng hoặc tránh rét, hỗ trợ nhà ở và bảo vệ người lao động. Bệnh viện cần duy trì điện, điều hòa, chuỗi cung ứng và năng lực cấp cứu; đồng thời giảm xét nghiệm không cần thiết, chất thải và phát thải trong chăm sóc. Ưu tiên nghiên cứu gồm tác động dài hạn, phơi nhiễm lặp lại, tương tác với thuốc và ô nhiễm, đo phơi nhiễm cá nhân và hiệu quả can thiệp. Bằng chứng hiện nay chủ yếu phản ánh mối liên quan dịch tễ; nhiều cơ chế và chiến lược thích ứng vẫn cần được kiểm chứng.

Tài liệu tham khảo

1. Hanneman K, Alahmad B, Ghosh A, et al. Nonoptimal Temperature and Cardiovascular Health: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2026;153:e1130–e1150. doi:10.1161/CIR.0000000000001419. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001419