BẢN TIN DÒNG CHẢY TIM MẠCH SỐ 38

Tiêm chủng ở người trưởng thành – một phần thiết yếu của chăm sóc tim mạch: Cập nhật ACC 2026

Vừa qua (đầu tháng 8 năm 2026), Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (American College of Cardiology – ACC) công bố tài liệu “Tiêm chủng ở người trưởng thành như một phần của chăm sóc tim mạch: Hướng dẫn tinh gọn lâm sàng của ACC năm 2026” (Adult Immunizations as Part of Cardiovascular Care: 2026 ACC Concise Clinical Guidance). Tài liệu đưa ra một thông điệp quan trọng: tiêm chủng cần được xem là một thành phần của chăm sóc tim mạch toàn diện, đặc biệt ở người bệnh đã có bệnh tim mạch (cardiovascular disease – CVD). 

Vì sao tiêm chủng lại quan trọng đối với người bệnh tim mạch?

Theo ACC, có bốn cơ sở chính cho việc tích hợp tiêm chủng vào chăm sóc tim mạch. Thứ nhất, người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ nhập viện và tử vong cao hơn sau nhiễm virus đường hô hấp so với dân số chung. Thứ hai, các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (randomized controlled trials – RCTs) chứng minh vaccine làm giảm nguy cơ nhiễm trùng nặng. Thứ ba, các nghiên cứu quan sát cũng nhất quán cho thấy tỷ lệ nhập viện và tử vong thấp hơn ở những người được tiêm chủng. Cuối cùng, các biến cố bất lợi nghiêm trọng do vaccine rất hiếm và nhìn chung nhỏ hơn nhiều so với lợi ích đạt được, đặc biệt ở người bệnh tim mạch.

Hình tổng hợp của ACC cho thấy lợi ích của tiêm chủng không chỉ giới hạn ở phòng nhiễm trùng hoặc viêm phổi mà còn liên quan đến giảm nhồi máu cơ tim (myocardial infarction – MI), đột quỵ, các biến cố suy tim (heart failure – HF), tử vong tim mạch và tử vong do mọi nguyên nhân.

Vaccine cúm: bằng chứng bảo vệ tim mạch rõ ràng nhất

ACC tiếp tục nhấn mạnh tiêm vaccine cúm hằng năm. Ở người từ 65 tuổi trở lên, ưu tiên vaccine cúm liều cao, vaccine tái tổ hợp hoặc vaccine có tá dược; người trưởng thành 18–64 tuổi có thể sử dụng vaccine liều chuẩn. Khuyến cáo năm 2023 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ/Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (American Heart Association/American College of Cardiology – AHA/ACC) về bệnh động mạch vành mạn tính đưa ra khuyến cáo Mức I, mức chứng cứ A cho tiêm vaccine cúm hằng năm nhằm giảm bệnh suất tim mạch, tử vong tim mạch và tử vong do mọi nguyên nhân.

Nhiễm cúm có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp khoảng 6 lần. Đáng chú ý, phân tích gộp 6 thử nghiệm ngẫu nhiên với 6.734 người cho thấy vaccine cúm làm giảm khoảng 36% các biến cố tim mạch chính so với giả dược hoặc không tiêm (nguy cơ tương đối [relative risk – RR] 0,64; khoảng tin cậy [confidence interval – CI] 95%: 0,48–0,96).

Trong thử nghiệm Tiêm vaccine cúm sau nhồi máu cơ tim (Influenza Vaccination After Myocardial Infarction – IAMI) trên 2.571 bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim cấp, tiêm vaccine cúm làm giảm 28% nguy cơ của tiêu chí gộp gồm tử vong do mọi nguyên nhân, nhồi máu cơ tim hoặc huyết khối trong stent sau 12 tháng (tỷ số nguy cơ [hazard ratio – HR] 0,72; CI 95%: 0,52–0,99).

Dữ liệu mới ở người ≥65 tuổi còn cho thấy vaccine cúm liều cao giúp giảm nhập viện do bệnh hô hấp, bệnh tim mạch và suy tim so với vaccine liều chuẩn. Ở bệnh nhân suy tim, số người cần điều trị (number needed to treat – NNT) bằng vaccine liều cao thay cho liều chuẩn để phòng một trường hợp nhập viện chỉ khoảng 105 người.

Vaccine phế cầu: cần được chú ý ở bệnh nhân tim mạch mạn tính

Phế cầu (Streptococcus pneumoniae) là nguyên nhân quan trọng gây viêm phổi và các nhiễm trùng xâm lấn. Người cao tuổi và những người có bệnh mạn tính, bao gồm bệnh động mạch vành mạn tính, có nguy cơ mắc bệnh phế cầu cao hơn. Viêm phổi do phế cầu cũng liên quan với tăng nguy cơ các biến cố tim mạch cấp.

Theo tài liệu ACC 2026, vaccine phế cầu được khuyến cáo cho tất cả người ≥50 tuổi chưa từng được tiêm vaccine phế cầu liên hợp (pneumococcal conjugate vaccine – PCV) và người từ 19–49 tuổi có các tình trạng mạn tính làm tăng nguy cơ, trong đó có bệnh tim mạn tính, suy tim và bệnh cơ tim. Đáng lưu ý, tăng huyết áp đơn thuần không được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ viêm phổi do phế cầu trong khuyến cáo này.

Hai vaccine PCV20 và PCV21 có thể sử dụng mà không cần tiêm vaccine tiếp theo; trong khi PCV15 cần được tiếp nối bằng vaccine polysaccharide phế cầu 23 giá (23-valent pneumococcal polysaccharide vaccine – PPSV23). Vaccine phế cầu có thể được tiêm đồng thời với vaccine cúm, COVID-19 và vaccine phòng virus hợp bào hô hấp.

Vaccine COVID-19: lợi ích vượt trội nguy cơ

Người có bệnh tim mạch có nguy cơ mắc COVID-19 nặng cao hơn khoảng 3 lần. Các bằng chứng được ACC tổng hợp cho thấy vaccine COVID-19 làm giảm nhiễm SARS-CoV-2 và bệnh nặng; các nghiên cứu quan sát còn ghi nhận mối liên quan với giảm nhồi máu cơ tim, viêm cơ tim/viêm màng ngoài tim do COVID-19, đột quỵ, rung nhĩ (atrial fibrillation – AF), tử vong và một số biểu hiện COVID kéo dài (long COVID).

Viêm cơ tim sau vaccine RNA thông tin (messenger RNA – mRNA) là vấn đề được quan tâm nhưng rất hiếm, ước tính tăng thêm khoảng 1–19 trường hợp trên một triệu người sau hai liều vaccine đầu tiên và gặp nhiều hơn ở nam giới trẻ. Đa số trường hợp viêm cơ tim liên quan vaccine có diễn biến nhẹ và gần như đều hồi phục hoàn toàn. Dữ liệu gần đây còn cho thấy vaccine mRNA hai giá có tỷ lệ viêm cơ tim/viêm màng ngoài tim thấp hơn đáng kể so với vaccine đơn giá thế hệ đầu, tương ứng khoảng 1,2 so với 6,9 trường hợp trên một triệu liều.

Vaccine RSV: một “mảnh ghép” mới trong dự phòng tim mạch

Virus hợp bào hô hấp (respiratory syncytial virus – RSV) ngày càng được nhận diện là nguyên nhân quan trọng gây bệnh nặng ở người lớn tuổi và người có bệnh tim mạch. Nguy cơ mắc RSV nặng tăng ở bệnh nhân suy tim, bệnh động mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và đái tháo đường.

Một nghiên cứu trên hơn 32.000 người trưởng thành tại Singapore cho thấy khoảng 10% bệnh nhân nhập viện vì RSV xuất hiện đồng thời biến cố tim mạch cấp. Đặc biệt, một thử nghiệm ngẫu nhiên lớn tại Đan Mạch trên khoảng 130.000 người trưởng thành cho thấy vaccine RSV đem lại lợi ích vượt ra ngoài phòng nhiễm trùng, với hiệu quả 9,9% trong phòng bệnh tim-phổi, đồng thời ghi nhận tỷ lệ đột quỵ và bệnh tim mạch thấp hơn.

Hiệu quả của ba loại vaccine RSV hiện có trong phòng bệnh đường hô hấp dưới khoảng 80% trong năm đầu tiên, giảm xuống khoảng 70% trong năm tiếp theo. Theo tài liệu ACC, người ≥50 tuổi có bệnh tim mạch và chưa từng tiêm vaccine RSV nên được tiêm một liều. Hiện tại, vaccine RSV chưa được khuyến cáo tiêm hằng năm.

Vaccine zona: lợi ích tim mạch đang ngày càng được quan tâm

Nhiễm herpes zoster (zona) gây tình trạng viêm và có liên quan với tăng nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim. Các bằng chứng mới gợi ý rằng vaccine zona có thể đem lại lợi ích tim mạch ngoài tác dụng phòng bệnh zona.

Một nghiên cứu trên hơn một triệu người tại Hàn Quốc cho thấy tiêm vaccine zona có liên quan với giảm nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim và rối loạn nhịp; lợi ích có thể kéo dài tới 8 năm sau tiêm. Một nghiên cứu khác ở người ≥50 tuổi cũng ghi nhận hai liều vaccine liên quan với nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp và đột quỵ thấp hơn. ACC nhắc lại khuyến cáo tất cả người ≥50 tuổi nên được tiêm 2 liều vaccine zona tái tổ hợp, cách nhau 2–6 tháng.

Đưa tiêm chủng vào thực hành tại phòng khám tim mạch

Một điểm đặc biệt quan trọng của hướng dẫn ACC 2026 là chuyển trọng tâm từ “có khuyến cáo tiêm vaccine” sang “làm thế nào để người bệnh thực sự được tiêm vaccine”.

Các biện pháp tương đối đơn giản như hệ thống nhắc lịch, tin nhắn điện tử, trao đổi trực tiếp giữa nhân viên y tế và người bệnh hoặc thông điệp nhấn mạnh lợi ích tim mạch của vaccine đều có thể cải thiện tỷ lệ tiêm chủng. Trong thử nghiệm NUDGE-FLU (Nationwide Utilization of Danish Government Electronic Letter System for Increasing Influenza Vaccine Uptake) trên hơn 960.000 người Đan Mạch ≥65 tuổi, chiến lược gửi thông điệp nhắc lại và đặc biệt là thông điệp nhấn mạnh lợi ích tim mạch của vaccine cúm giúp tăng tỷ lệ tiêm chủng.

ACC đặc biệt nhấn mạnh vai trò của bác sĩ tim mạch. Phòng khám tim mạch là nơi thuận lợi để phát hiện những bệnh nhân chưa được tiêm hoặc tiêm chưa đầy đủ, bởi nhiều người bệnh sau nhập viện, sau can thiệp, sau nhồi máu cơ tim hoặc đang điều trị suy tim sẽ gặp bác sĩ tim mạch trước khi quay trở lại hệ thống chăm sóc ban đầu.

Do đó, đánh giá tình trạng tiêm chủng nên được xem như một phần của chiến lược dự phòng thứ phát ở người bệnh tim mạch. Nếu cơ sở tim mạch không trực tiếp cung cấp vaccine, việc giới thiệu người bệnh đến cơ sở tiêm chủng phù hợp cần trở thành một quy trình thường quy thay vì chỉ là lựa chọn bổ sung.

Thông điệp thực hành

Hướng dẫn ACC 2026 cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý trong quan niệm về dự phòng tim mạch: vaccine không chỉ phòng bệnh truyền nhiễm mà còn có thể góp phần phòng ngừa các biến cố tim mạch. Vaccine cúm hiện có bằng chứng tim mạch mạnh nhất; trong khi vaccine phế cầu, COVID-19 và RSV đóng vai trò quan trọng ở những nhóm nguy cơ thích hợp. Bằng chứng về lợi ích tim mạch của vaccine zona cũng đang ngày càng được củng cố.

Trong thực hành, bác sĩ tim mạch không nên chỉ hỏi người bệnh về huyết áp, cholesterol, hút thuốc hay tuân thủ thuốc mà cần bổ sung một câu hỏi đơn giản: “Người bệnh đã được tiêm đầy đủ các vaccine cần thiết hay chưa?”

Đưa đánh giá và tư vấn tiêm chủng vào mỗi lần khám tim mạch có thể trở thành một biện pháp dự phòng đơn giản nhưng có ý nghĩa, giúp giảm nhiễm trùng nặng, nhập viện và có khả năng giảm cả các biến cố tim mạch ở những bệnh nhân vốn có nguy cơ cao.

Tài liệu tham khảo: Heidenreich PA, Bhatt A, Nazir NT, Schaffner W, Vardeny O. Adult immunizations as part of cardiovascular care: 2026 ACC concise clinical guidance: a report of the American College of Cardiology Solution Set Oversight Committee. J Am Coll Cardiol. 2026.