Bản tin Dòng chảy Tim mạch số 32 - Tổng hợp các nghiên cứu và đồng thuận y khoa nổi bật vừa được công bố.

BẢN TIN DÒNG CHẢY TIM MẠCH SỐ 32

TỔNG HỢP CÁC NGHIÊN CỨU

VÀ ĐỒNG THUẬN Y KHOA NỔI BẬT VỪA ĐƯỢC CÔNG BỐ

 

I. Hội chứng Tim mạch – Thận – Chuyển hóa (CKM): Một yếu tố nguy cơ mới của ung thư và những cơ chế miễn dịch – chuyển hóa làm cầu nối

Nguồn: Xiao X và cs. Cardiovascular-Kidney-Metabolic Syndrome Staging and Cancer Risk: Insights From Proteomic and Metabolomic Mediators. JACC CardioOncology. 2026.

Thông điệp chính

Hội chứng Tim mạch – Thận – Chuyển hóa (Cardiovascular-Kidney-Metabolic Syndrome – CKM) không chỉ làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch mà còn liên quan chặt chẽ với nguy cơ mắc ung thư. Một nghiên cứu quy mô lớn trên gần 450.000 người từ UK Biobank cho thấy nguy cơ ung thư tăng dần theo từng giai đoạn CKM, đồng thời xác định được các cơ chế miễn dịch và chuyển hóa đặc hiệu ở từng giai đoạn, mở ra triển vọng xây dựng các chiến lược dự phòng đồng thời bệnh tim mạch và ung thư trong tương lai.

Bối cảnh

Năm 2023, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) đã giới thiệu khái niệm CKM syndrome, nhấn mạnh mối liên hệ giữa:

• Béo phì và rối loạn chuyển hóa
• Đái tháo đường
• Bệnh thận mạn
• Bệnh tim mạch

Khác với cách tiếp cận truyền thống xem từng bệnh lý riêng lẻ, mô hình CKM coi đây là một quá trình bệnh sinh liên tục, trong đó các cơ quan tương tác qua các cơ chế:

• Viêm mạn tính,
• Rối loạn miễn dịch,
• Stress oxy hóa,
• Rối loạn lipid,
• Tổn thương nội mô.

Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy các cơ chế này cũng là nền tảng thúc đẩy sinh ung thư, tuy nhiên bằng chứng trực tiếp còn hạn chế. Nghiên cứu của Xiao và cộng sự được thực hiện nhằm làm rõ mối liên hệ này bằng cách kết hợp phân tích dịch tễ học với dữ liệu proteomics và metabolomics.

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 448.323 người trưởng thành trong UK Biobank, loại trừ những người đã mắc ung thư trước đó hoặc được chẩn đoán ung thư trong vòng một năm sau tuyển chọn.

Các đối tượng được phân loại thành 5 giai đoạn CKM (0–4) theo tiêu chuẩn của AHA:

• Giai đoạn 0: không có yếu tố nguy cơ CKM
• Giai đoạn 1: thừa cân hoặc rối loạn chuyển hóa sớm
• Giai đoạn 2: xuất hiện các bệnh chuyển hóa (tăng huyết áp, đái tháo đường...)
• Giai đoạn 3: có bệnh tim mạch dưới lâm sàng hoặc nguy cơ tim mạch rất cao
• Giai đoạn 4: có bệnh tim mạch lâm sàng

Ngoài việc theo dõi nguy cơ ung thư, nhóm nghiên cứu còn phân tích:

• Gần 3.000 protein huyết tương
• Hơn 220 chất chuyển hóa

để xác định các yếu tố trung gian sinh học giữa CKM và ung thư.

Nguy cơ ung thư tăng theo từng giai đoạn CKM

Trong thời gian theo dõi trung vị khoảng 4,3 năm, có hơn 27.000 trường hợp ung thư mới được ghi nhận.

Sau khi hiệu chỉnh nhiều yếu tố gây nhiễu, nguy cơ ung thư tăng dần theo mức độ CKM:

Điều đáng chú ý là nguy cơ đạt mức cao nhất ở giai đoạn 3 và duy trì ở mức cao ở giai đoạn 4, mặc dù giảm nhẹ. Xu hướng này vẫn ổn định trong nhiều phân tích độ nhạy khác nhau.

Những loại ung thư bị ảnh hưởng nhiều nhất

Nguy cơ gia tăng không đồng đều giữa các loại ung thư.

Các ung thư tăng sớm ngay từ CKM giai đoạn 1 gồm:

• Ung thư thực quản
• Ung thư hệ tiết niệu
• Ung thư hệ thần kinh

Trong khi đó, các ung thư sau tăng rõ từ giai đoạn 2–3:

• Ung thư đại trực tràng
• Ung thư gan
• Ung thư tụy
• Ung thư phổi
• Ung thư vú

Điều này gợi ý rằng tiến triển CKM có thể ảnh hưởng khác nhau lên từng cơ quan thông qua các cơ chế sinh học đặc hiệu.

Điều gì xảy ra ở từng giai đoạn CKM?

Một điểm nổi bật của nghiên cứu là phân tích "đa hệ omics", giúp mô tả sự thay đổi của hệ miễn dịch và chuyển hóa theo từng giai đoạn.

Giai đoạn 1

Đặc trưng bởi:

• Hoạt hóa bạch cầu
• Hoạt hóa lympho bào
• Tăng kết dính tế bào
• Rối loạn HDL sớm

Đây được xem là giai đoạn khởi phát viêm mạn tính mức độ thấp.

Giai đoạn 2

Xuất hiện:

• Hoạt hóa miễn dịch tế bào T
• Đồng thời bắt đầu hình thành hiện tượng dung nạp miễn dịch

Song song là:

• Rối loạn chuyển hóa triglycerid
• Tăng lipoprotein giàu triglycerid (TRL)

Điều này cho thấy hệ miễn dịch bắt đầu mất cân bằng.

Giai đoạn 3

Đây là giai đoạn có nguy cơ ung thư cao nhất.

Các đặc điểm nổi bật:

• Bùng phát đáp ứng viêm (respiratory burst)
• Stress oxy hóa
• Bắt đầu dung nạp miễn dịch của tế bào NK
• HDL trở nên mất chức năng

Giai đoạn 4

Ở giai đoạn bệnh tim mạch lâm sàng:

• Dung nạp miễn dịch của tế bào NK trở thành cơ chế chủ đạo
• Xuất hiện tổn thương mạn tính tại mô
• LDL đóng vai trò nổi bật hơn HDL

Những thay đổi này tạo nên môi trường thuận lợi cho sự tồn tại và phát triển của tế bào ung thư.

Vai trò của chuyển hóa lipid

Một phát hiện rất đáng chú ý là vai trò thay đổi của các lipoprotein trong suốt tiến trình CKM.

Ở giai đoạn đầu:

• HDL là trung tâm của các biến đổi sinh học.

Khi CKM tiến triển:

• Rối loạn chuyển sang các lipoprotein giàu triglycerid.

Ở giai đoạn muộn:

• LDL và IDL trở thành các thành phần trung tâm của mạng lưới chuyển hóa.

Điều này cho thấy tiến triển CKM đi kèm sự tái cấu trúc toàn bộ hệ thống vận chuyển lipid, không chỉ đơn thuần là tăng cholesterol máu.

Những protein trung tâm được phát hiện

Nghiên cứu cũng xác định nhiều protein đóng vai trò "nút trung tâm" của mạng lưới sinh học.

Bao gồm:

• ANGPTL1 (giai đoạn 1)
• ASGR1 (giai đoạn 2)
• PLTP
• APOM
• FGFBP1 (giai đoạn 4)

Các protein này đều liên quan tới:

• Điều hòa miễn dịch
• Chuyển hóa lipid
• Đáp ứng viêm
• Khả năng giám sát miễn dịch chống ung thư.

Đây có thể trở thành các dấu ấn sinh học hoặc mục tiêu điều trị trong tương lai.

Ý nghĩa lâm sàng

Nghiên cứu mang lại nhiều thông điệp thực hành quan trọng.

Thứ nhất, CKM nên được xem là một tình trạng nguy cơ toàn thân, không chỉ giới hạn ở tim mạch.

Thứ hai, việc kiểm soát tốt các yếu tố chuyển hóa ngay từ giai đoạn sớm có thể góp phần giảm nguy cơ ung thư trong tương lai.

Thứ ba, kết hợp các dấu ấn proteomics và metabolomics có thể giúp cá thể hóa dự báo nguy cơ ung thư ở bệnh nhân CKM.

Thứ tư, kết quả nghiên cứu củng cố xu hướng hình thành lĩnh vực Cardio-Oncology Prevention, trong đó bác sĩ tim mạch và bác sĩ ung thư phối hợp nhằm phòng ngừa đồng thời bệnh tim mạch và ung thư.

Hạn chế của nghiên cứu

Các tác giả cũng lưu ý một số hạn chế:

• Đối tượng nghiên cứu chủ yếu là người châu Âu.
• Thời gian theo dõi còn tương đối ngắn.
• Phân tích trung gian sinh học chưa chứng minh được quan hệ nhân quả.
• Một số tiêu chí CKM giai đoạn 3 phải sử dụng điểm nguy cơ Framingham thay cho các chỉ dấu hình ảnh tim mạch dưới lâm sàng do thiếu dữ liệu.

Bình luận

Đây là một trong những nghiên cứu đầu tiên chứng minh một cách hệ thống rằng CKM syndrome không chỉ là mô hình dự báo bệnh tim mạch mà còn là mô hình dự báo nguy cơ ung thư.

Điểm nổi bật của công trình không chỉ nằm ở quy mô gần nửa triệu người mà còn ở việc tích hợp dữ liệu proteomics và metabolomics để giải thích các cơ chế sinh học đặc hiệu theo từng giai đoạn CKM. Các kết quả này góp phần củng cố giả thuyết rằng viêm mạn tính, rối loạn miễn dịch và tái cấu trúc chuyển hóa lipid là "cầu nối" giữa bệnh tim mạch và ung thư. Mặc dù cần thêm các nghiên cứu xác nhận và thử nghiệm can thiệp, công trình mở ra triển vọng phát triển các chiến lược phòng ngừa tích hợp, trong đó kiểm soát sớm hội chứng CKM không chỉ giúp giảm biến cố tim mạch mà còn có thể góp phần giảm gánh nặng ung thư trong cộng đồng.

 

II. 10 điểm nổi bật từ Tuyên bố đồng thuận ESC 2026 về Trung tâm Tim mạch dành cho Phụ nữ

Bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ trên toàn thế giới, chiếm khoảng 30% tổng số ca tử vong, tuy nhiên phụ nữ vẫn thường được chẩn đoán muộn, điều trị chưa đầy đủ và ít được đưa vào các thử nghiệm lâm sàng. Nhằm giải quyết khoảng trống này, mới đây nhất, tháng 7 năm 2026, lần đầu tiên Hội Tim mạch châu Âu (European Society of Cardiology – ESC) phối hợp với các hiệp hội khác bao gồm, Hiệp hội Hình ảnh Tim mạch châu Âu (European Association of Cardiovascular Imaging – EACVI), Hiệp hội Can thiệp Tim mạch qua da châu Âu (European Association of Percutaneous Cardiovascular Interventions – EAPCI), Hiệp hội Suy tim (Heart Failure Association – HFA) và Hiệp hội Chăm sóc Tim mạch Cấp cứu (Association for Acute CardioVascular Care – ACVC) đã công bố Tuyên bố đồng thuận đầu tiên về xây dựng Trung tâm Tim mạch dành cho Phụ nữ (Women's Heart Centre – WHC) tại châu Âu. Đây không chỉ là khuyến nghị về một mô hình tổ chức mà còn là định hướng chiến lược nhằm tích hợp chăm sóc tim mạch đặc hiệu theo giới trong toàn bộ hệ thống y tế.

1. Lần đầu tiên ESC đề xuất mô hình Trung tâm Tim mạch dành riêng cho Phụ nữ

Điểm mới quan trọng nhất của tuyên bố đồng thuận ESC 2026 là lần đầu tiên đưa ra một khung tổ chức chuẩn cho Women's Heart Centres (WHCs) tại châu Âu. Khác với các phòng khám tim mạch thông thường, WHC được định hướng là trung tâm chuyên sâu nhằm giảm bất bình đẳng giới trong chăm sóc tim mạch thông qua việc tích hợp dự phòng, chẩn đoán, điều trị, phục hồi chức năng, nghiên cứu và đào tạo trong cùng một hệ thống chăm sóc. Đây được xem là bước chuyển từ điều trị từng bệnh lý sang xây dựng một mô hình chăm sóc tim mạch toàn diện dành cho phụ nữ.

2. Mô hình Hub-and-Spoke được xem là giải pháp tối ưu

Thay vì xây dựng các trung tâm hoạt động độc lập, ESC khuyến nghị Women's Heart Centre nên được tổ chức theo mô hình các trung tâm hạt nhân – và – điểm vệ tinh (Hub-and-Spoke), trong đó các trung tâm tham chiếu đóng vai trò điều phối chuyên môn, thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu, đào tạo và nghiên cứu, còn việc chăm sóc thường quy vẫn được thực hiện tại các bệnh viện và cơ sở y tế địa phương. Mô hình này vừa tận dụng được nguồn lực sẵn có, vừa giúp người bệnh tiếp cận dịch vụ chuyên sâu mà không làm gia tăng chi phí hay tạo ra hệ thống chăm sóc tách biệt.

3. Đánh giá nguy cơ tim mạch phải bao gồm các yếu tố đặc hiệu ở phụ nữ

Một thay đổi đáng chú ý của tuyên bố là mở rộng khái niệm đánh giá nguy cơ tim mạch. Ngoài các yếu tố nguy cơ truyền thống, ESC khuyến cáo cần khai thác thường quy các yếu tố đặc hiệu ở phụ nữ như tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ, đái tháo đường thai kỳ, sinh non, mãn kinh sớm, bệnh tự miễn, tiền sử điều trị ung thư và các yếu tố tâm lý – xã hội. Việc tích hợp các yếu tố này giúp phân tầng nguy cơ chính xác hơn và phản ánh đúng quan điểm chăm sóc tim mạch theo vòng đời người phụ nữ.

4. INOCA và MINOCA trở thành trọng tâm của chăm sóc tim mạch ở phụ nữ

Đồng thuận dành sự quan tâm đặc biệt cho các hội chứng INOCA, ANOCA và MINOCA, vốn thường gặp ở nữ giới nhưng dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán chưa đầy đủ. ESC nhấn mạnh rằng Women's Heart Centre cần có khả năng đánh giá chức năng vi tuần hoàn mạch vành, thăm dò sinh lý mạch vành, phát hiện co thắt động mạch vành và xây dựng chiến lược điều trị dựa trên cơ chế bệnh sinh. Đây là một trong những nội dung mới nổi bật nhất của tài liệu và phản ánh xu hướng phát triển của tim mạch học hiện đại.

5. Tim mạch – Sản khoa (Cardio-Obstetrics) được xác định là một chuyên ngành nòng cốt

Tuyên bố đồng thuận khẳng định các biến cố trong thai kỳ như tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ hay đái tháo đường thai kỳ không chỉ ảnh hưởng đến quá trình mang thai mà còn dự báo nguy cơ tim mạch lâu dài. Vì vậy, Cardio-Obstetrics cần trở thành một thành phần cốt lõi trong Women's Heart Centre, với mục tiêu theo dõi, dự phòng và quản lý nguy cơ tim mạch cho phụ nữ từ trước mang thai, trong thai kỳ cho đến nhiều năm sau sinh.

6. Chăm sóc đa chuyên khoa là nền tảng của Women's Heart Centre

ESC nhấn mạnh rằng việc chăm sóc tim mạch cho phụ nữ không thể chỉ do bác sĩ tim mạch đảm nhiệm. Women's Heart Centre cần được xây dựng trên nền tảng của nhóm đa chuyên khoa, bao gồm tim mạch, sản phụ khoa, ung bướu, nội tiết, thấp khớp, thần kinh, tâm thần, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, điều dưỡng chuyên khoa cùng các chuyên gia về hình ảnh tim mạch và can thiệp tim mạch. Mô hình này giúp giải quyết hiệu quả những bệnh cảnh phức tạp vốn thường gặp ở phụ nữ.

7. Lần đầu tiên ESC đề xuất chuẩn hóa đào tạo về Tim mạch Phụ nữ

Một điểm mới quan trọng khác là ESC đề xuất xây dựng hệ thống đào tạo và chứng nhận chuyên môn về Tim mạch Phụ nữ. Đồng thuận phân định rõ các năng lực cốt lõi mà mọi bác sĩ tim mạch cần có và các năng lực nâng cao dành cho các chuyên gia phụ trách Women's Heart Centre. Nội dung đào tạo bao gồm Cardio-Obstetrics, Cardio-Oncology, INOCA, MINOCA, SCAD, HFpEF, hình ảnh tim mạch, sinh lý tuần hoàn vành và các kỹ thuật can thiệp ở phụ nữ. Đây được xem là nền tảng cho việc hình thành một phân ngành đào tạo chuyên sâu trong tương lai.

8. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và y tế số được xem là một phần của mô hình chăm sóc

ESC khuyến khích tích hợp telemedicine, thiết bị theo dõi từ xa, trí tuệ nhân tạo và hồ sơ sức khỏe điện tử vào hoạt động của Women's Heart Centre nhằm cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ, hỗ trợ hội chẩn đa chuyên khoa và cá thể hóa quản lý người bệnh. Tuy nhiên, đồng thuận cũng lưu ý rằng các thuật toán AI cần được phát triển trên cơ sở dữ liệu đại diện đầy đủ cho nữ giới để tránh nguy cơ làm gia tăng bất bình đẳng trong chăm sóc tim mạch.

9. Chất lượng chăm sóc được đánh giá bằng kết cục người bệnh thay vì chỉ dựa trên quy trình

Không chỉ tập trung vào tổ chức hệ thống, ESC còn đề xuất một bộ chỉ số đánh giá chất lượng dành cho Women's Heart Centre, bao gồm thời gian chẩn đoán, độ chính xác chẩn đoán, kiểm soát yếu tố nguy cơ, chất lượng cuộc sống, tỷ lệ nhập viện, khả năng tiếp cận dịch vụ và sự hài lòng của người bệnh. Điều này phản ánh xu hướng chuyển từ mô hình chăm sóc dựa trên quy trình sang mô hình chăm sóc dựa trên giá trị và kết cục lâm sàng.

10. Đồng thuận đưa ra lộ trình triển khai cụ thể từ bệnh viện đến cấp quốc gia

Khác với nhiều tài liệu trước đây chỉ dừng ở khuyến nghị chuyên môn, tuyên bố đồng thuận ESC 2026 còn xây dựng lộ trình triển khai Women's Heart Centre theo từng giai đoạn, từ thành lập trung tâm tham chiếu, chuẩn hóa quy trình chuyển tuyến, đào tạo nhân lực, xây dựng hệ thống dữ liệu và nghiên cứu cho đến hình thành mạng lưới quốc gia với các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng thống nhất. Đây là một định hướng thực tiễn giúp các quốc gia có thể từng bước triển khai mô hình này phù hợp với điều kiện của từng hệ thống y tế.

Thông điệp chính

Tuyên bố đồng thuận ESC 2026 về Women's Heart Centres không chỉ giới thiệu một mô hình tổ chức mới mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy chăm sóc tim mạch hiện đại: chuyển từ điều trị bệnh lý đơn thuần sang chăm sóc toàn diện theo giới và theo vòng đời, lấy người bệnh làm trung tâm, dựa trên bằng chứng khoa học, phối hợp đa chuyên khoa và hướng tới giảm bất bình đẳng trong chăm sóc tim mạch. Đối với Việt Nam, đây là tài liệu có giá trị tham khảo quan trọng để phát triển các đơn vị Tim mạch Phụ nữ tại các trung tâm tim mạch lớn, phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế và y học chính xác.

 

III. Thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVR) so với Phẫu thuật tim mở thay van van động mạch chủ (SAVR) ở bệnh nhân hẹp van động mạch chủ có nguy cơ phẫu thuật thấp: Sau 7 năm, chất lượng cuộc sống tương đương nhưng TAVR giúp hồi phục sớm hơn

Tóm tắt

Trong hơn một thập kỷ qua, thay van động mạch chủ qua đường ống thông (Transcatheter Aortic Valve Replacement – TAVR) đã trở thành một trong những bước tiến lớn nhất của tim mạch can thiệp. Hàng loạt thử nghiệm ngẫu nhiên đã chứng minh TAVR không chỉ có hiệu quả tương đương mà còn vượt trội hơn phẫu thuật thay van động mạch chủ (Surgical Aortic Valve Replacement – SAVR) ở nhiều nhóm nguy cơ khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trước đây tập trung vào các biến cố lâm sàng như tử vong, đột quỵ hay tái nhập viện, trong khi dữ liệu về chất lượng cuộc sống lâu dài (health-related quality of life) vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân nguy cơ phẫu thuật thấp – những người có tuổi thọ kỳ vọng kéo dài sau can thiệp.

Một nghiên cứu mới công bố trên JACC 2026, thực hiện trên dữ liệu của thử nghiệm PARTNER 3, đã lần đầu tiên cung cấp kết quả theo dõi 7 năm về chất lượng cuộc sống sau TAVR và SAVR ở nhóm bệnh nhân nguy cơ thấp. Đây hiện là nghiên cứu có thời gian theo dõi dài nhất đánh giá các kết cục do chính người bệnh báo cáo (patient-reported outcomes) sau thay van động mạch chủ.

Thiết kế nghiên cứu

PARTNER 3 là thử nghiệm ngẫu nhiên đa trung tâm tuyển chọn bệnh nhân hẹp van động mạch chủ nặng có triệu chứng với nguy cơ phẫu thuật thấp (điểm STS-PROM trung bình khoảng 1,9%). Tổng cộng 943 bệnh nhân có đầy đủ dữ liệu đánh giá ban đầu được phân tích, gồm 494 bệnh nhân TAVR sử dụng van bóng nở SAPIEN 3 và 449 bệnh nhân SAVR. Tuổi trung bình của nghiên cứu là 73,5 tuổi, gần 70% là nam giới.

Chất lượng cuộc sống được đánh giá bằng hai bộ công cụ đã được chuẩn hóa quốc tế:

• Kansas City Cardiomyopathy Questionnaire (KCCQ) – thang điểm chuyên biệt phản ánh triệu chứng, khả năng hoạt động, hạn chế xã hội và chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân tim mạch.
• Short Form-36 (SF-36) – bộ câu hỏi đánh giá sức khỏe thể chất và tinh thần nói chung.

Các bệnh nhân được theo dõi tại thời điểm trước can thiệp, sau 1 tháng, 6 tháng và hằng năm đến năm thứ 7.

TAVR giúp hồi phục nhanh hơn rõ rệt trong giai đoạn sớm

Kết quả nổi bật nhất của nghiên cứu là lợi ích rất rõ ràng của TAVR trong giai đoạn hồi phục sớm.

Ngay sau 1 tháng, điểm KCCQ trung bình ở nhóm TAVR cao hơn nhóm SAVR tới 16,2 điểm, vượt xa ngưỡng được coi là khác biệt có ý nghĩa lâm sàng. Hơn 92% bệnh nhân TAVR đạt được cải thiện đáng kể về tình trạng sức khỏe, trong khi tỷ lệ này ở nhóm SAVR chỉ khoảng 62%. Điều này phản ánh ưu thế của phương pháp ít xâm lấn, giúp bệnh nhân giảm triệu chứng và trở lại sinh hoạt bình thường nhanh hơn sau can thiệp.

Không chỉ cải thiện triệu chứng, TAVR còn cho thấy ưu thế rõ về chức năng thể chất, khả năng hoạt động xã hội và chất lượng cuộc sống trong giai đoạn đầu sau thủ thuật.

Lợi thế của TAVR giảm dần sau 6 tháng và mất đi sau 2 năm

Mặc dù TAVR tiếp tục duy trì điểm KCCQ cao hơn SAVR trong khoảng 6 tháng đến 2 năm, mức chênh lệch chỉ còn khoảng 2 điểm, đủ để đạt ý nghĩa thống kê nhưng không còn tạo khác biệt đáng kể về mặt lâm sàng. Sau năm thứ 3, mọi khác biệt giữa hai chiến lược điều trị gần như biến mất.

Đến thời điểm 7 năm, điểm KCCQ trung bình của hai nhóm gần như tương đương (82,8 điểm ở nhóm TAVR so với 84,3 điểm ở nhóm SAVR), khẳng định rằng cả hai phương pháp đều mang lại hiệu quả lâu dài tương tự về chất lượng cuộc sống.

Phần lớn bệnh nhân vẫn duy trì chất lượng cuộc sống rất tốt sau 7 năm

Một phát hiện rất đáng chú ý là hiệu quả cải thiện chất lượng cuộc sống được duy trì lâu dài ở đa số bệnh nhân.

Sau 7 năm:

• Khoảng 66% bệnh nhân ở cả hai nhóm vẫn còn sống với tình trạng sức khỏe tốt;
• Khoảng 60% đạt "kết cục xuất sắc", được định nghĩa là còn sống, điểm KCCQ ≥75 và không suy giảm đáng kể so với trước điều trị.

Điều này cho thấy thay van động mạch chủ, bất kể bằng TAVR hay SAVR, đều mang lại lợi ích lâu dài và bền vững cho người bệnh nguy cơ thấp.

Sự suy giảm nhẹ theo thời gian chủ yếu phản ánh quá trình lão hóa

Sau khi đạt đỉnh cải thiện vào khoảng 6 tháng, điểm KCCQ giảm nhẹ trung bình khoảng 1 điểm mỗi năm ở cả hai nhóm.

Theo các tác giả, hiện tượng này chủ yếu liên quan đến:

• Quá trình lão hóa tự nhiên;
• Tiến triển của các bệnh tim mạch mạn tính;
• Sự xuất hiện của các bệnh đồng mắc theo tuổi.

Điều đáng lưu ý là triệu chứng và chất lượng cuộc sống vẫn được duy trì khá ổn định, trong khi sự suy giảm chủ yếu xảy ra ở khả năng hoạt động thể lực – một xu hướng phù hợp với tuổi trung bình trên 70 của quần thể nghiên cứu.

Có nhóm bệnh nhân nào hưởng lợi nhiều hơn từ TAVR?

Phân tích dưới nhóm cho thấy hiệu quả của TAVR và SAVR nhìn chung nhất quán ở hầu hết các nhóm bệnh nhân.

Một tín hiệu đáng quan tâm là bệnh nhân có phân suất tống máu thất trái giảm có xu hướng hưởng lợi lâu dài hơn từ TAVR. Tuy nhiên, số lượng bệnh nhân trong nhóm này khá nhỏ nên kết quả mới chỉ mang tính gợi ý và cần được xác nhận trong các nghiên cứu tiếp theo.

Ý nghĩa lâm sàng

Trong bối cảnh tỷ lệ tử vong và các biến cố tim mạch giữa TAVR và SAVR ở bệnh nhân nguy cơ thấp ngày càng tương đồng, chất lượng cuộc sống trở thành tiêu chí quan trọng trong lựa chọn chiến lược điều trị.

Nghiên cứu PARTNER 3 cung cấp ba thông điệp thực hành quan trọng:

• TAVR mang lại lợi ích vượt trội về tốc độ hồi phục, giúp bệnh nhân nhanh chóng cải thiện triệu chứng và quay trở lại cuộc sống thường ngày.
• Sau giai đoạn hồi phục ban đầu, TAVR và SAVR đều đem lại chất lượng cuộc sống rất tốt và tương đương trong dài hạn, ít nhất đến 7 năm.
• Những kết quả này củng cố vai trò của ra quyết định dựa trên người bệnh (shared decision-making), trong đó ngoài tuổi, nguy cơ phẫu thuật và độ bền van, bác sĩ cần thảo luận với người bệnh về kỳ vọng hồi phục sớm cũng như mục tiêu chất lượng cuộc sống lâu dài.

Kết luận

Nghiên cứu theo dõi 7 năm của PARTNER 3 khẳng định rằng ở bệnh nhân hẹp van động mạch chủ nặng có nguy cơ phẫu thuật thấp, TAVR và SAVR đều cải thiện đáng kể và bền vững chất lượng cuộc sống. TAVR mang lại lợi thế rõ rệt về hồi phục sớm trong những tháng đầu sau can thiệp, nhưng không đánh đổi hiệu quả lâu dài, khi chất lượng cuộc sống sau hơn 2 năm trở nên tương đương với phẫu thuật và được duy trì đến năm thứ 7.

Những dữ liệu này góp phần củng cố vị thế của TAVR như một lựa chọn điều trị tối ưu ở bệnh nhân nguy cơ thấp, đồng thời nhấn mạnh rằng chất lượng cuộc sống do người bệnh cảm nhận nên được xem là một tiêu chí quan trọng ngang với các biến cố lâm sàng truyền thống trong quá trình lựa chọn phương pháp thay van động mạch chủ.

Tài liệu tham khảo

1. Brener MI, Cohen DJ, Kodali SK, Hahn RT, Thourani VH, Makkar RR, et al. Health status outcomes 7 years after transcatheter or surgical aortic valve replacement in low-surgical risk patients with aortic stenosis. J Am Coll Cardiol. 2026. doi:10.1016/j.jacc.2026.06.022.

2. Leon MB, Mack MJ, Pibarot P, et al. Transcatheter or surgical aortic-valve replacement in low-risk patients at 7 years. N Engl J Med. 2026;394:773-783.

3. Baron SJ, Magnuson EA, Lu M, et al. Health status after transcatheter versus surgical aortic valve replacement in low-risk patients with aortic stenosis. J Am Coll Cardiol. 2019;74:2833-2842.

4. Forrest JK, Yakubov SJ, Deeb GM, et al. Five-year outcomes after transcatheter or surgical aortic valve replacement in low-risk patients with aortic stenosis. J Am Coll Cardiol. 2025;85:1523-1532.

5. Forrest JK, Yakubov SJ, Deeb GM, Reardon MJ, et al. Six-year outcomes after transcatheter vs surgical aortic valve replacement in low-risk patients with aortic stenosis. J Am Coll Cardiol. 2026;87:3210-3221.